همگرایی و واگرایی در مکدی و ایچیموکو؛ تشخیص تغییر مومنتوم و تأیید روند

در تحلیل تکنیکال، یکی از مهم‌ترین سؤالات این است که آیا قدرت حرکت قیمت با جهت حرکت آن هماهنگ است یا خیر؟ ممکن است قیمت همچنان سقف‌های بالاتر بسازد، اما نیروی پشت حرکت به‌تدریج کاهش پیدا کند. برعکس، گاهی قیمت و اندیکاتورها هم‌زمان در یک جهت حرکت می‌کنند و ساختار بازار نیز این حرکت را تأیید می‌کند.
دو مفهوم همگرایی (Convergence) و واگرایی (Divergence) برای بررسی همین رابطه به کار می‌روند.

وقتی قیمت از مرکز نوسان خود فاصله می‌گیرد، یکی از رفتارهایی که ممکن است مشاهده شود کاهش دوباره این فاصله است؛ یعنی قیمت به سمت مرکز یا میانگین انتخاب‌شده حرکت می‌کند.
این رفتار پایه مفهوم Mean Reversion یا بازگشت به میانگین است.

مرکز چرخه (Cycle Center) سطح یا مسیر مرجعی است که حرکت چرخه‌ای قیمت نسبت به آن نوسان می‌کند.
اگر در درس قبل تعادل را مرکز نوسان بازار معرفی کردیم، اکنون باید یک قدم جلوتر برویم:
این مرکز الزاماً ثابت نیست.
در بازار واقعی ممکن است خودِ مرکز چرخه به سمت بالا یا پایین حرکت کند. بنابراین قیمت می‌تواند همچنان رفتار چرخه‌ای داشته باشد، در حالی که سقف‌ها، کف‌ها و مرکز نوسان همگی به‌تدریج جابه‌جا می‌شوند.

تعادل (Equilibrium) در تحلیل چرخه، مرکز یا سطح مرجعی است که حرکت نوسانی قیمت نسبت به آن بررسی می‌شود.
اگر بخواهیم درباره دامنه، فاصله قیمت از مرکز، انبساط و انقباض چرخه یا حتی موقعیت حرکت صحبت کنیم، ابتدا باید بدانیم مرکز این نوسان کجاست.
به زبان ساده:
چرخه فقط بالا و پایین رفتن قیمت نیست؛ چرخه، نوسان قیمت نسبت به یک مرکز مرجع است.
اما این تعریف یک نکته بسیار مهم دارد:
تعادل در بازار واقعی الزاماً یک قیمت ثابت یا خط افقی دائمی نیست.

شتاب یا Acceleration در تحلیل چرخه نشان می‌دهد نرخ حرکت قیمت چگونه در حال تغییر است.
فقط دانستن اینکه قیمت صعودی یا نزولی است کافی نیست. حتی دانستن سرعت حرکت نیز تمام داستان را بیان نمی‌کند؛ زیرا سرعت قیمت می‌تواند خودش در حال افزایش یا کاهش باشد.
برای مثال ممکن است قیمت همچنان صعودی باشد، اما هر لحظه با سرعت کمتری بالا برود. در چنین شرایطی جهت حرکت هنوز تغییر نکرده، ولی شتاب حرکت تغییر کرده است.

شیب یا Slope نشان می‌دهد قیمت نسبت به زمان با چه نرخ و جهتی تغییر می‌کند. به زبان ساده، شیب فقط نمی‌گوید قیمت بالا یا پایین می‌رود؛ بلکه نشان می‌دهد این تغییر قیمت نسبت به زمان با چه سرعتی در حال رخ دادن است.
اگر قیمت طی ۱۰ کندل فقط ۲ واحد افزایش پیدا کند و در موقعیتی دیگر طی همان ۱۰ کندل ۱۵ واحد بالا برود، جهت هر دو حرکت صعودی است، اما شیب آنها یکسان نیست.
به همین دلیل شیب بُعد دیگری به تحلیل چرخه اضافه می‌کند.

دامنه چرخه (Cycle Amplitude) نشان می‌دهد مقدار نوسان یک چرخه نسبت به سطح تعادل یا مرکز آن چقدر است. به زبان ساده، دوره چرخه به ما می‌گوید چرخه چقدر طول می‌کشد، فاز مشخص می‌کند اکنون در کجای چرخه هستیم و دامنه نشان می‌دهد چرخه از نظر مقدار حرکت قیمت تا چه اندازه گسترش یافته است.
هرچه فاصله قیمت از مرکز یا سطح تعادل بیشتر باشد، دامنه حرکت بزرگ‌تر است و هرچه نوسان در محدوده کوچک‌تری پیرامون تعادل انجام شود، دامنه کوچک‌تر خواهد بود.

فاز چرخه (Cycle Phase) مشخص می‌کند یک چرخه در لحظه مورد بررسی، در کدام قسمت از مسیر خود قرار دارد. به زبان ساده، اگر دوره چرخه به ما بگوید طی چه مدت یک چرخه کامل می‌شود، فاز به ما می‌گوید اکنون در کجای آن چرخه قرار گرفته‌ایم.
این تفاوت بسیار مهم است؛ زیرا سطح قیمت به‌تنهایی مشخص نمی‌کند حرکت بازار در ابتدای توسعه، میانه مسیر، نزدیکی نقطه برگشت یا انتهای چرخه قرار دارد.

دوره یا Period یکی از سه مؤلفه اصلی چرخه است و بُعد زمانی حرکت را نشان می‌دهد.
دوره به ما می‌گوید بازار برای تکمیل یک گردش چرخه‌ای چه مقدار زمان نیاز داشته است. این زمان معمولاً از یک نقطه مشخص تا نقطه هم‌جنس بعدی اندازه‌گیری می‌شود:
کف تا کف بعدی؛
سقف تا سقف بعدی.
اگر بازار از یک کف شروع شود، به سقف برسد و سپس کف مهم دیگری تشکیل دهد، فاصله زمانی میان دو کف دوره چرخه محسوب می‌شود.

هر چرخه با سه مؤلفه اساسی توصیف می‌شود: دوره، فاز و دامنه.
این سه مؤلفه به سه پرسش متفاوت پاسخ می‌دهند:
دوره: چرخه چه مدت طول می‌کشد؟
فاز: بازار اکنون در کدام قسمت چرخه قرار دارد؟
دامنه: حرکت چه مقدار از مرکز تعادل فاصله گرفته است؟
مشاهده شکل صعود و نزول قیمت به‌تنهایی برای شناخت چرخه کافی نیست. دو حرکت می‌توانند ظاهری مشابه داشته باشند، اما از نظر زمان، موقعیت فازی یا اندازه نوسان کاملاً متفاوت باشند.
به همین دلیل شناخت دوره، فاز و دامنه پایه تحلیل چرخه‌ای محسوب می‌شود.